و یکی گفت ...

هشتم اسفندماه امسال مصادف بود با بسیتمین سالگرد درگذشت استاد بنان. برای بیان مختصری از زندگی ایشان در شب شعر و موسیقی انجمن ایرانیان دانشگاه MMU  که ششم اسفندماه88 برابر با 25 فوریه 2010 در  دانشکده مدیریت دانشگاه با حضور اعضای انجمن و دوستان عزیز ایرانی برگزار شد ، سایت ها و وبلاگ های مختلف رو برای یافتن اطلاعاتی درباره استاد بنان جستجو کردم. نتیجه آن جستجوها این نوشته ای است که در ادامه می آید. این متن از منطق روایی خیلی منظمی تبعیت نمی کند و صرفا گزیده ای است از زندگی نامه و دیگر اطلاعات مربوط به ایشان. ببخشید فرصتی برای تنظیم دقیق نوشته نبود.

در این جستجو ها همچنین به مصاحبه هایی جالب و خواندنی با همسر استاد بنان خانم پری دخت بنان و استاد عزیز فرهاد فخرالدینی برخوردم که سال ها پیش در مجله ادبستان منتشر شده بود. در بخش دوم این نوشته لینک دانلود فایل فشرده (zip ) این مصاحبه ها هم آورده شده است.

یاد یار مهربان

به بهانه هشتم اسفندماه ، سالروز درگذشت استاد غلامحسین بنان

بخش نخست

بنان نیز که آن زمان یکی از بهترین مجریان طرح های وزیری بود با آواز پاکیزه و خوش تکنیک خود جربان آواز خوانی کلاسیک ایرانی را به سمت خود می کشید.

کم کم آوازهای بنان در رادیو شهرت زیادی بین مردم کسب کرد و هنرمندان بزرگ رادیو که بیشتر از شاگردان صبا بودند با ساخت قطعاتی همکاری خود را با او آغاز می کردند. همچنین هنرمندان بزرگی مانند جلیل شهناز و حسن کسایی که اصفهانی بودند در سفرهایی که به تهران داشتند، در جواب آواز با او همکاری می کردند.

می توان گفت مهمترین همکاران بنان در تولید موسیقی خالقی، محجوبی ( و رهی به عنوان ترانه سرا ) بودند. بنان آنزمان میان خوانندگان ایرانی، آوازه خوانی پیشرو در موسیقی ایرانی محسوب می شد. بسیاری از آوازهای او را پیانو و ویلن دو ساز محبوب آن دوران همراهی می کردند که آن سالها اولین تجربه های همکاری با سازهای غربی و از همه مهمتر تجربه همکاری با ارکستر بزرگ به اجرا در می آمد. هنوز هم آوازهای بنان با ارکستر و یا پیانو جزو بهترین نمونه های این نوع موسیقی است.

از خصوصیات ممتاز بنان این است که گاهی آوازهایش همچون تصنیفهای او محبوبیت یافته؛ مانند "تاب بنفشه می دهد"، "دیلمان" و "آمد اما" که اینها همگی نشاندهنده استعداد و دانش بالای موسیقی اوست.

صدای بنان بم، کوتاه و دارای حالتی بود که برای ظرافت‌های آواز ایرانی بسیار مناسب است.
شادروان "حسین ملاح" در مورد کیفیت صدای بنان می‌نویسد:ازدیدگاه زیبا شناسی،صوت خوش بنان را می‌توان به خطی منحنی تشبیه کرد که عاری از هرگونه زاویه است و شنونده مطلقا زبری ،درشتی و عدم نرمش در آن حس نمی‌کند.
زنده‌یاد"روح‌الله خالقی"می‌نویسد: صدای بنان بسیار لطیف،شیرین،زیبا وخوش آهنگ است، کوتاه می‌خواند، ولی در همین کوتاهی ذوق وهنر بسیار نهفته است.
غلتها وتحریرهای او چون رشته‌های مروارید غلتانی به هم پیوسته و مانند آب روان است.
وی بنان را گوهر گرانبهای موسیقی ایرانی می‌داند و می‌افزاید: من ازصدای بنان مسحور می‌شوم، لذتی بی‌پایان می‌برم که فوق آن متصور نیست. تصور نمی کنم خواننده‌ای به ذوق ولطف واستعداد بنان در قدیم داشته باشیم وبه این زودی‌ها هم پیدا کنیم.
بنان از سوی "علینقی وزیری" و "عبدالعلی وزیری" به خالقی معرفی شد و برای امتحان آواز به رادیو رفت و قطعه‌ای را در سه‌گاه با ویلن "ابوالحسن صبا" اجرا کرد که تسلطش مورد تایید حاضران قرار گرفت.
درسال‌های فعالیت حرفه‌ای بیشتر به شیوه آواز ادیب خوانساری متمایل شد و در ردیف،از استاد صبا تاثیر پذیرفت و سرانجام شیوه‌و روش خاصی برای خود ابداع کرد.
مهارت در تلفیق شعر و موسیقی ایرانی، انتخاب دستگاه مناسب با شعر و قدرت در انتقال مفاهیم ،از ویژگیهای بارز شیوه آواز استاد بنان بود.

-----------

نام : غلامحسین داریوشی ( بنان )

متولد ارديبهشت ماه سال 1290 خورشيدي . در انگه رودِ نور

در خیلی از زندگینامه هایی که برای ایشان نوشته اند خيابان زرگنده ( قلهك ) را محل تولد ذکر کرده اند ولی بر اساس نظر همسرشان ( خانم پری دخت بنان ) ایشان متولد انگه رود نور ( شمال ) هستند.

پدر: خان بنان الدوله نوری از ديوانيان و دارای آوازی خوش ، فرزند فضل‌الله خان مستوفی نوری

مادر: دختر شاهزاده محمد تقی ميرزا ركنی ( ركن الدوله ) برادر ناصر الدين شاه

اعضای ديگر خانواده نيز هر يک به شکلی با موسيقی نزديک بوده اند. زندگی ديوانی و فرهنگی، سبب آشنايی خانواده با بزرگان موسيقی زمان شد.

دو برادر معروف وابسته به خاندان هنر: آقا حسينقلی و ميرزاعبدالله و نيز درويش خان و مرتضی نی داود از ميهمانان اصلی مجالس بزم در خانه آنها بوده اند. در يکی از همين مجالس بزم، پدر دريافته که فرزندش صدای خوش را از او به ارث برده است.

خوانندگی و نوازندگی ارگ و پيانو : از شش سالگي

از راهنمايی های مادرش كه پيانو را بسيار خوب می نواخت بهره ها گرفت.

بنان شش ساله بود که به درخواست مادر در یک مجلس خانوادگی به نواختن ارگ پرداخت. ارگ های آن زمان با پدال پایی و ایجاد رم قابل نواختن بود. او همراه با نواختن به خواندن هم پرداخت و صدای زیبایش همگان را در حیرت فرو برد.

اولين استاد: پدرش بود

پس از مدتی همراه با خواهرانش به مکتب مرتضی نی داوود نوازنده و آهنگساز نامدار ایران راه یافت که اولین معلم رسمی او در واقع نی داوود بود.

سایر استادان آواز (به روش سینه به سینه) :

مرحوم ميرزا طاهر ضياء ذاكرين رثايی ، روضه خوان و تعزیه خوان معروف به "ضياء الذاکرين"  و مرحوم ناصر سيف ( صیف ) . این دو از روحانیون مطلع به موسیقی ایرانی بودند که سهم به‌سزایی در رشد هنری بنان داشتند.

او آن زمان شناختی از تئوری موسیقی و نت نداشت و آواز را به شیوه قدما و بدون توجه به جایگاه صدایش می خواند.

بنان علاوه بر آموزش حضوری نزد اساتید، از طریق صفحات خوانندگانی مانند سیدحسن طاهرزاده و اقبال آذر (اقبال السلطان ) نیز با رموز خوانندگی آشنا شد.

آغاز خوانندگی در راديو : در سال 1321 ، دو سال پس از بنياد نخستين فرستنده راديويی در ايران

نخست، عبدالعلی وزيری، او را به خالقی معرفی کرد و خالقی نيز آزمايش و پرورش صدای او را به ابوالحسن صبا سپرد. می گويند صبا در نخستين آزمايش، درآمد سه گاه را که به پايان برده از بنان خواسته که گوشه حصار را بخواند و او آن چنان با مهارت خوانده که ديگر نيازی به آزمايش های بعدی باقی نگذاشت!

آشنایی غلامحسین بنان با روح ا... خالقی، علی نقی وزیری و (برادر همسر اول وی ) مخصوصا" ابوالحسن صبا نقطه عطفی در زندگی هنری بنان محسوب می شود. بنان پس از آشنایی با این بزرگان، همچنین استفاده از راهنمایی های آنها در زمینه آواز، پس از چند سال به ستاره ای در آسمان آواز ایرانی تبدیل شد.

مخصوصا" راهنمایی های وزیری که در اروپا دوره های آواز کلاسیک دیده بود باعث شد بنان در محدوده صدایی خود بخواند.

استاد روح الله خالقی او را در اركستر انجمن موسيقی شركت داد و با اركستر شماره يك نيز همكاری را شروع كرد و از بدو شروع برنامه هميشه جاويد " گلهاي جاويدان " بنا به دعوت استاد ارجمند داود پيرنيا همكاری داشت .

شغل‌های رسمی :

سمت بايگان در اداره كل كشاورزی و 1315
انتقال به شركت ايران بار ، اهواز . انتصاب به عنوان معاونت این اداره پس از چند سال

انتقال به تهران . منشی مخصوص وزير خواروبار ، 1321 به پیشنهاد وزیر

انتقال به اداره كل غله و نان

كفالت اداره دفتر و كارگزينی و مدتی هم مسئوليت تحويل كوپن نان تهران

فعالیت هنری :

اداره كل هنرهای زيبای كشور ، 1332 به پيشنهاد شادروان خالقی

استاد آواز هنرستان موسيقی ملی

رئيس شورای موسيقی راديو ، 1334

بنیان‌گذار انجمن موسیقی ایران

در سال 1327 ارکستر انجمن موسیقی ملی به رهبری خالقی در فیلم «طوفان زندگی» محصول میترا فیلم به کارگردانی «علی دریابگی» به اجرای موسیقی پرداخت و بنان قطعاتی از جمله «دیلمان» را با ارکستر خواند.

شرکت در برنامه های گلهای جاويدان و گلهای رنگارنگ و برگ سبز از آغاز

او پانزده سال تمام (1350-1335) پای ثابت در بخش های مختلف اين برنامه (گلهای رنگارنگ، گلهای جاويدان، يک شاخه گل و...) بود.

در این برنامه ها، استادان تراز اول موسیقی سنتی چون روح الله خالقی، ابوالحسن صبا، مرتضی محجوبی، احمد عبادی، حسین تهرانی، علی تجویدی،و ... حضور داشتند.

کلیک کنید >>

یاد یار مهربان . درباره استاد غلامحسین بنان - بخش دوم

یاد یار مهربان . درباره استاد غلامحسین بنان - بخش سوم